Κυριακή , Νοέμβριος 17 2019
elen
Home / Galleries / Αφιέρωμα στο χωριό Πλάτανος

Αφιέρωμα στο χωριό Πλάτανος

Επισκευθήκαμε πρόσφατα το χωριό Πλάτανος και μείναμε με τις καλύτερες εντυπώσεις! Μας ξενάγησε ευγενικά ο κ. Βασίλης Κασώτης με τον οποίο κάναμε πολύωρη συζήτηση για τα προβλήματα και τη ζωή του χωριού. Σας παραθέτουμε ένα μικρό αφιέρωμα και σας συστήνουμε να επισκευθείτε και σεις τον Πλάτανο! Φωτογραφίες θα δείτε στο τέλος της σελίδας αλλά και ΕΔΩ: που είναι η αναφορά μας στο χωριό

Ιστορία του χωριού

Ο Πλάτανος είναι απ’ τα αρχαιότερα χωριά της Σάμου. Χτισμένος στη δυτική πλαγιά, λίγο κάτω απ’ την κορφή, του λόφου του Μανιού, σε υψόμετρο 520μ., βρίσκεται σε μια τοποθεσία στο κέντρο του νησιού με μοναδική θέα. Απέναντί του στα δυτικά υψώνεται επιβλητικός ο ορεινός όγκος του Κέρκη, με τις γυμνές του κορφές και τα όμορφα χωριά του, το Μαραθόκαμπο, την Καστανιά, τη Λέκα, τους Κοσμαδαίους. Προς το βοριά απλώνεται ολόκληρη η περιοχή του Καρλοβάσου, το βόρειο Αιγαίο και στο βάθος του, η Χίος, ο Τσεσμές, οι ακτές της Μικρασίας. Στα νότια ο κάμπος της Βελανιδιάς, ο Όρμος Μαραθόκαμου (η Σπηλιά), τα Βοτσαλάκια, ο Λιμνιώνας, η Μακριά Πούντα, όλα παραλιακά τουριστικά θέρετρα του νησιού κι ακόμα στο βάθος της θάλασσας, τα βόρεια Δωδεκάνησα (Πάτμος κ.ά.), οι Φούρνοι κι η μισή Ικαριά (η άλλη μισή κρύβεται απ’ τον Κέρκη). Εκτός απ’ το λόφο του Μανιού σε μικρή απόσταση απ’ το χωριό, στα νότια και ανατολικά, υψώνονται οι λοφοσειρές Καλόγηρος, Καραύμα, Λούτσες, Κανάλι, Προφήτης Ηλίας (Τούρλας). Γειτονικά χωριά στον Πλάτανο είναι, τα Κονταίικα κι οι Aγιοι Θεόδωροι. Η κεντρική Πλατεία του χωριού, με τα τρία μεγάλα πλατάνια που τη σκεπάζουν και τη βρύση με το πολυτραγουδισμένο πλατανιώτικο νερό στο βάθος της, συγκεντρώνει σε καθημερινή βάση, ιδιαίτερα τα Καλοκαίρια, τους Πλατανιώτες και τους επισκέπτες του χωριού. Μαζί με τη Βρύση, άλλα σημαντικά κτίσματα του χωριού είναι οι δύο Εκκλησίες του, το Σχολείο με το μνημείο της Εθνικής Αντίστασης και τα Πλυσταριά στο ρέμα.
Η ιστορία του Πλατάνου
Όπως και των άλλων χωριών της Σάμου, συνδέεται στενά με την ιστορία του νησιού. Η Σάμος βέβαια είναι γνωστή απ’ τα ομηρικά χρόνια, αναφέρεται συχνά σε μαρτυρίες αρχαίων συγγραφέων, γνωρίζει μια ξεχωριστή οικονομική, πολιτική και πολιτιστική ακμή τον 6ο π.χ. αιώνα, ενώ στα βυζαντινά χρόνια είναι η έδρα του βυζαντινού στόλου στο Αιγαίου.

Ο Πλάτανος τα χρόνια αυτά δεν αναφέρεται σε κανένα κείμενο. Οι ιστορικοί γράφουν γι’ αυτόν απ’ τα χρόνια του εποικισμού της Σάμου απ’ τον Κιλίτζ Αλή (1562 μ.Χ.) και μετά, όταν αρχίζει να δημιουργείται στο νησί μια νέα κοινωνία ανθρώπων, η οποία θα γράψει τη νεότερη ιστορία του. Ο πρώτος ιστορικός που γράφει για τον Πλάτανο είναι ο Ιωσήφ Γεωργειρήνης, Επίσκοπος Σάμου απ’ το 1665 μέχρι το 1671. Στο ιστορικό έργο που δημοσίευσε για τη Σάμο, μετά το 1671 στο Λονδίνο, αναφέρεται στον Πλάτανο και γράφει για τη γεωγραφική του θέση, την ονομασία του απ’ τα πολλά πλατάνια της περιοχής, τα σπίτια, τις δυο εκκλησιές, τη μακροβιότητα των κατοίκων.
Ο Επαμεινώνδας Σταματιάδης γράφει στα «Σαμιακά» του ότι, σύμφωνα με την παράδοση, ο Πλάτανος κατοικήθηκε το 1590 περίπου από άποικους που ήρθαν απ’ την Εύβοια και πήρε το όνομά του απ’ τα πολλά πλατάνια που υπήρχαν στο μέρος που χτίστηκε ο οικισμός. Ένας άλλος γνωστός Σαμιώτης ιστορικός, ο Εμμανουήλ Κρητικίδης, γράφει στο βιβλίο του «Τοπογραφία αρχαία και σημερινή της Σάμου» ότι ο Πλάτανος κατοικήθηκε από αποίκους, που ήρθαν απ’ το 1555 και μετά απ’ τον Πλάτανο της Κυνουρίας ή τον Αλμυρό της Μαγνησίας και έδωσαν το όνομα του τόπου τους στον οικισμό. Δεν πήρε δηλαδή το όνομα απ’ τα πλατάνια του. Διαφορετική άποψη εκφράζει ο πλατανιώτης φιλόλογος, λαογράφος και ιστορικός Νικόλαος Ζαφειρίου, στον πρώτο τόμο της γνωστής περιοδικής έκδοσής του «Αρχείον Σάμου».
Γράφοντας για τα ιστορικά του Πλατάνου υποστηρίζει την άποψη, πως στα χρόνια της ερήμωσης της Σάμου (1476 – 1562) ήταν ο μοναδικός οικισμός του νησιού. Την άποψή του στηρίζει στο επιχείρημα πως ήταν αδύνατο οι πρώτες μικρές ομάδες αποίκων να έρθουν και να στήσουν τον οικισμό τους τόσο μακριά απ’ τη θάλασσα, σε μέρη άγνωστα και με πυκνή βλάστηση. Οι οικισμοί στήνονταν απ’ τους αποίκους σε μέρη αθέατα απ’ τη θάλασσα για τον κίνδυνο των πειρατών, αλλά κοντά σ’ αυτή, όπως συνέβηκε με τους οικισμούς του Παλαιού Καρλοβάσου και του Πάνω Βαθιού. Ο Πλάτανος λοιπόν, σύμφωνα με την άποψη του Νικολάου Ζαφειρίου, δε δημιουργήθηκε από αποίκους που ήρθαν στο νησί κατά τον εποικισμό μετά την ερήμωση, αλλά από γηγενείς Σαμιώτες που κατοικούσαν στην περιοχή τα βυζαντινά χρόνια. Το γεγονός αυτό, κατά τον ίδιο πάντα ιστορικό, έγινε με τον εξής τρόπο. Ανάμεσα στο σημερινό Πλάτανο και τα γειτονικά Κονταίικα βρισκόταν μεγάλος βυζαντινός οικισμός με το όνομα «Παλιοχώρι». Η ύπαρξη του οικισμού αυτού βεβαιώθηκε από αντικείμενα (αγγεία, νομίσματα) βυζαντινής περιόδου που βρέθηκαν παλαιότερα εκεί κι απ’ το υδραγωγείο που έφερνε το νερό απ’ την πηγή του Πλατάνου κατά μήκος του σημερινού δρόμου Πλατάνου – Κονταίικων. Οι κάτοικοι λοιπόν του Παλιοχωριού, στα χρόνια της ερήμωσης, προτίμησαν να μην εκπατριστούν στη Χίο ή αλλού και για να είναι ασφαλείς απ’ τους πειρατές, να μετακινηθούν στη θέση του σημερινού χωριού, όπου ήταν αθέατοι απ’ τη θάλασσα κι είχαν πολύ και καλής ποιότητας νερό. Αυτοί ονόμασαν το χωριό τους Πλάτανο, απ’ τα πολλά πλατάνια που υπήρχαν στην περιοχή. Έχτισαν τα σπίτια τους κοντά στην πηγή με το κρύο νερό, δίπλα στο ρέμα του Μορφογιάννη και ζούσαν αποκομμένοι απ’ τον έξω κόσμο, ασχολούμενοι με την καλλιέργεια της γης και την κτηνοτροφία.
Να αναφερθούμε όμως πάλι σε θέματα που αφορούν τη ζωή και τη λειτουργία του χωριού στο πέρασμα του χρόνου. Στα προεπαναστατικά χρόνια η ζωή και η δραστηριότητα των κατοίκων αναπτύσσεται στη Λότζα, όπου μαζεύονται κι ενημερώνονται οι Πλατανιώτες απ’ τους πρόκριτους για τα ζητήματα του χωριού τους, εκδικάζονται οι μικροδιαφορές και συζητούνται οι φορολογικές ενστάσεις. Η Λότζα ήταν η πρώτη πλατεία του χωριού. Η σημερινή Πλατεία έγινε αργότερα, όταν σκεπάστηκε το ρέμα του Μορφογιάννη που χώριζε το χωριό στα δυο. Η γειτονιά που ήταν πέρα απ’ το ρέμα λεγόταν Πέρα Ρούγα ή Γαλατάς. Στο από δω μέρος του ρέματος ήταν το μεγαλύτερο μέρος του χωριού, που περιελάμβανε τις γειτονιές της Λότζας (κεντρικό μέρος του χωριού), του Πάτερου, τηςΑχυρώνας και της Σάρας. Οι ονομασίες αυτές διατηρούνται και σήμερα.

Το τελευταίο θέμα που έχει συνδεθεί στενά με την ιστορία και την παράδοση του χωριού είναι το πλατανιώτικο νερό κι ο πλατανιώτικος χορός. Το νερό, γνωστό σ’ όλο το νησί για τη φυσική του δροσερότητα, τραγουδήθηκε μ’ ένα τραγούδι που ακούγεται σαν «δημοτικό» σ’ όλη την Ελλάδα. Μέσα απ’ τα δίστιχα και την επωδό του – όπως καταγράφτηκαν απ’ το Νικόλαο Ζαφειρίου στον Α΄ τόμον του Αρχείου του – εκφράζονται επιθυμίες κι αναφέρονται παινέματα για το νερό, το χωριό, τα κορίτσια του. Οι στίχοι δημιουργήθηκαν απ’ τους νέους και τις νέες του χωριού που μαζεύονταν στις γειτονιές τα απογεύματα τις Κυριακές και χόρευαν τραγουδώντας, ανταλλάσσοντας με πείσμα πειράγματα μεταξύ τους με μορφή στίχων. Κάποιους απ’ τους στίχους αυτούς διατήρησε η λαϊκή παράδοση και δημιουργήθηκε το τραγούδι. Ο ίδιος ερευνητής αντικρούει με επιχειρήματα την άποψη του Νικόλαου Δημητρίου, σημαντικού λαογράφου του νησιού και συνεργάτη του στο «Αρχείον Σάμου», ο οποίος θεωρεί πως το τραγούδι αναφέρεται στο πλατάνι της Πλατείας της Χώρας. Το πιο πειστικό απ’ τα επιχειρήματα αυτά είναι ότι το τραγούδι «Το πλατανιώτικο νερό» χορεύονταν με παραδοσιακό τρόπο, μόνο στον Πλάτανο. Ο πλατανιώτικος χορός αποτελεί έκφραση του τραγουδιού. Είναι κυκλικός ελληνικός χορός που δημιουργήθηκε απ’ τους παλιούς κατοίκους που ίδρυσαν τον οικισμό του Πλατάνου στα χρόνια της ερήμωσης. Μπορεί όμως ο χορός αυτός να έχει τις ρίζες του στο βυζαντινό ελληνισμό, αφού ο Νικ. Ζαφειρίου δέχεται πως ο Πλάτανος αποτελεί το συνδετικό κρίκο στην ιστορία της Σάμου ανάμεσα στο βυζαντινό και το νεώτερο κόσμο του νησιού.

«Το πλατανιώτικο νερό»
(«Αρχείον Σάμου» Νικόλαου Ζαφειρίου – Τόμος Α΄ (Τεύχος Α΄και Β΄) Σελ. 148)
Τραγούδια που να υμνούν το νερό του Πλατάνου, η λαϊκή μούσα δημιούργησε πολλά.
Όλα είναι τονισμένα με βάση τον Πλατανιώτικο χορό. Απ’ αυτά το πιο συνηθισμένο είναι:
Νά είχα απ’ τον Πλάτανο νερό σταφύλι απ’ την Κολώνα
Να είχα και την αγάπη μου να την φιλώ στο στόμα.
Το Πλατανιώτικο νερό το λεν πως έχ(ει) αβδέλες
μα κείνο τ’ αφιλότιμο έχει όμορφες κοπέλλες.
Όμορφος είν’ ο Πλάτανος μα Βρύση μέσ’ το ρέμα
πάν’ τα κορίτσια για νερό γυρίζουν φιλημένα.
Το Πλατανιώτικο νερό απ’ τον Θεό έχει χάρη
όποιος ξένος και αν το πιει τον τόπο του ξεχάνει.
Ο Πλάτανος εκτίστηκε μέσα στα βουνορρίζα
να είν’ το νερό του ξακουστό πανώρια τα κορίτσια κ.λ.π.
(Μετά από κάθε δίστιχο ακολουθεί επωδός)
το μυγδαλάκι τσάκισα στα όρη βγαίνει κάπαρη
και μέσα σε ζωγράφισα τα χείλη σου είναι ζάχαρη κ.λ.π

Αξιοθέατα
ΠλάτανοςΕδώ είναι η δεύτερη Εκκλησία, της Κοιμήσεως της Θεοτόκου (Παναγίας), είναι μεταβυζαντινό κτίσμα του 17ου αιώνα. Έχει χαρακτηρισθεί, το 1981, ως διατηρητέο μνημείο απ’ το Υπουργείο Πολιτισμού, σαν χαρακτηριστικό δείγμα ναοδομίας της μεταβυζαντινής περιόδου και παρουσιάζει σημαντικό ενδιαφέρον για τους μελετητές. Ο Ναός αποτελείται από δυο διαφορετικά κτίσματα. Το ένα απ’ αυτά, το νότιο, ήταν η πρώτη Εκκλησία που πιθανόν να κτίστηκε με τη Βρύση, στις αρχές του 17ου αιώνα. Το άλλο κτίσμα είναι το αριστερό κλίτος, το βόρειο, κι ο Νάρθηκας που προστέθηκαν στον αρχικό Ναό αργότερα, το 18ο αιώνα. Το ό,τι είναι δυο κτίσματα, φαίνεται κι απ’ τα δυο διαφορετικά τέμπλα.
Πλάτανος
Η Εκκλησία του Αη-Γιωργιού κτίστηκε τη 10ετία του 1950 στη θέση της παλαιάς Εκκλησίας που κατεδαφίστηκε λόγω επικινδυνότητας του κτιρίου της. Αυτή κατά τον Κρητικίδη είχε κτιστεί το 1870 περίπου, πρέπει όμως στην ίδια θέση να υπήρχε προγενέστερος ναός, γιατί όπως αναφέρει ο Γεωργειρήνης ο Πλάτανος το 1670 είχε δυο Εκκλησίες. Στο κτίριο του σημερινού Ναού έγιναν πριν δυο χρόνια αναγκαστικές επεμβάσεις για ν’ αποκατασταθούν τα σοβαρά στατικά προβλήματα που παρουσίαζε.
ΠλάτανοςΣτα 1600 χτίστηκε η βρύση του χωριού, όπως γράφει η πρώτη απ’ τις τρεις επιγραφές που βρίσκεται στην εντοιχισμένη πλάκα της πρόσοψης, η οποία ανακαινίστηκε το 1837, σύμφωνα με την τρίτη επιγραφή. Η ποιότητα του έργου φανερώνει πως πρέπει να ήταν πολλοί οι κάτοικοι του οικισμού το 1600 κι όχι περαστικές ομάδες αποίκων κι ακόμα πως οι τεχνικές τους γνώσεις, οι οικονομικές δυνατότητες κι η πολιτιστική στάθμη βρίσκονταν σε υψηλό για την εποχή επίπεδο. Δυστυχώς, στις αρχές της 10ετίας του 1950, κατεδαφίστηκε η θολωτή οροφή του χώρου στον οποίο βρίσκεται η βρύση κι αντικαταστάθηκε από άλλη επίπεδη, πάνω στην οποία κτίστηκε το κοινοτικό γραφείο.
Πλάτανος Πλάτανος Πλάτανος
(Κάντε κλικ για μεγέθυνση)
Τα πλυσταριά του χωριού. Ολοκληρωμένη ιστορική τεκμηρίωση δυστυχώς δεν υπάρχει, αλλά αναζητείται.
Το κτίριο του Δημοτικού Σχολείου βρίσκεται σε ύψωμα, στο νοτιοανατολικό μέρος του χωριού. Είναι κτίσμα με σπάνια αρχιτεκτονική που χτίστηκε στο τέλος του 19ου αιώνα με αρχές του 20ου αιώνα, μαζί με την Πορφυριάδα Σχολή Καρλοβάσου. Και τα δυο κτίσματα αποτελούν αρχιτεκτονικό σχεδιασμό του Πλατανιώτη Αρχιμανδρίτη Δαμιανού (κατά κόσμο Νικόλαου Τσουκαλαδάκη), ο οποίος εκτός από κληρικός, ήταν και χαρισματικός ζωγράφος και αρχιτέκτονας, με σπουδές στο Παρίσι. Το κτίριο αποκατέστησε στην αρχική του μορφή ο πλατανιώτης αρχιτέκτονας Κυριάκος Κρόκος.
 Το μνημείο της Εθνικής Αντίστασης
Εμπορική δραστηριότητα του χωριού

Στο χωριό υπάρχει μια αξιόλογη εμπορική δραστηριότητα, καταστήματα και μικροεπιχειρήσεις.

1. Εστιατόριο “Ορίζοντας”

Το φετινό καλοκαίρι αναμένεται εξαιρετικά θερμό και η καταπράσινη βεράντα τoυ ζυθεστιατόριου ”Ορίζοντα” με τη μαγευτική θέα συνεχίζει να αποτελεί την ιδανική πρόταση για ένα υπέροχο δείπνο, ξεκινώντας ένα γευστικό ταξίδι από την καρδιά του πανέμορφου νησιού της Σάμου τον Πλάτανο, αποτελεί το ιδανικό σημείο, για να “αποδράσετε” έξυπνα από το θόρυβο της πόλης. Οι γεύσεις και τα αρώματα της Ελλάδας παίρνουν μορφή σε πιάτα που θα έλεγες πως φτιάχτηκαν από τα χεράκια της μαμάς.

 2. Τα καφενεία/ ταβέρνες:

Ο ΛΕΩΝ με σημερινούς ιδιοκτήτες το Λεωνίδα και την Ειρήνη Ρήγα,
Παρθενών με σημερινό ιδιοκτήτη το Νικόλαο Μένεγα,
Σοφία με σημερινό ιδιοκτήτη  το Χρυσόστομο Μένεγα στην πλατεία,
είναι τα σημεία που οι ντόπιοι ξαποσταίνουν πίνοντας το καφεδάκι τους, το κρασί τους και συζητώντας για το παρόν το παρελθόν και το μέλλον της μικρής αυτής γωνιάς της Σαμιώτικης γης ή παίζοντας την παραδοσιακή «πρέφα» «τάβλι» κ.τ.λ

3. Στον δρόμο προς την πλατεία και ο Φούρνος του Στέλιου Μουλάματη «Το Βρυσάκι» το παραδοσιακό πρατήριο άρτου, διαθέτει από δυσεύρετες γεύσεις μέχρι τα συνήθη είδη των σούπερ μάρκετς και πολλά άλλα, εισχωρώντας έτσι με ευφάνταστο τρόπο στα άδυτα της κουζίνας σας, καθώς σας δίδει τη δυνατότητα να δομήσετε από κοινού το εβδομαδιαίο μενού για το σπίτι μας.

4. Το Νίκη ΜΑΡΚΕΤ της Νίκης Κωστάκη αποτελεί σημείο αναφοράς μιας και όλοι οι κάτοικοι του χωριού περνούν από κει για να προμηθευτούν τα απαραίτητα καθημερινά τους ψώνια.

5. Πάντα υπάρχει αφορμή για δώρο και τα δώρα είναι πάντα καλοδεχούμενα! Δώρα κάθε είδους: πρωτότυπα, πολυτελή, επώνυμα ή οικονομικά, αναμνηστικά, χειροποίητα, προσωπικά ή για το σπίτι υπάρχουν σε ένα και μοναδικό σημείο – κόσμημα, στην είσοδο της πλατείας του χωριού, και δεν είναι άλλο από την επιχείρηση «Ο Αργαλειός» της Γεωργίας Σούρη.

Τα στοιχεία αυτά μας τα διέθεσε ο κ. Βασίλης Κασώτης, διαχειριστής της ιστοσελίδας του χωριού, τον οποίο και ευχαριστούμε θερμά! Μπορείτε να δείτε την ιστοσελίδα στο Facebook ΕΔΩ Επίσης ευχαριστούμε θερμά και τον πρόεδρο του χωριού κ. Γιώργο Κωστάκη ο οποίος μας υποδέχτηκε και μας παρείχε φιλοξενία και όλες τις πληροφορίες.

Check Also

Aφιέρωμα στη Σάμο – Αφράδµων αρχαιοδίφης

Σου πάει αυτό το αεράκι γύρω στα χείλη σου. Σου πάει αυτό το λουλούδι που …